گروه مطالعات اجتماعی شوشتر(متوسطه اول)

این وبلاگ درجهت ارائه مطالب دروس علوم اجتمایی دوره راهنمایی و استفاده معلمان ودانش اموزان عزیز میباشد

ربع رشیدی
نویسنده : حمزه نیا - ساعت ٩:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/۱۱/۱۳
 

نتیجه تصویری برای ربع رشیدی


ربع رشیدی

ربع رشیدی یکی از معروفترین و قدیمی ترین موقوفات تاریخ میهن اسلامی ماست که از جهات مختلفی شایان توجه است. این مجموعه علاوه بر اینکه از جهت تاریخی بسیار حایز اهمیت است، از لحاظ کارکرد و موارد مصرف نیز ک منظیر است؛ در ربع رشیدی انواع موقوفه ها با مصارف گوناگون از مسجد، مدرسه و دارالضیافه گرفته تا موقوفه های مسکونی، درمانی، خیریه و... وجود دارد.
ابتدا باید گفت که آنچه به عنوان ربع رشیدی معروف شده است، نام مجتمع آموزشی،مذهبی، مسکونی و اقتصادی است که ربع رشیدی) بخش فرهنگی آموزشی) قسمتی از آن است. این مجتمع که باید آن را شهرستان رشیدی نامید، موقوفه ای است که در اواخر قرن هفتم هجری قمری ساخته و وقف شد. این شهر دانشگاهی در منطقه ولیانکوی باغمیشه تبریز بنا شد و علاوه بر اینکه خود، یک موقوفه بود، اداره آن نیز از محل درآمد موقوفات تأمین می شد. اهمیت این مجتمع بزرگ دانشگاهی را نحوه مدیریت و سازماندهی، رشته های آموزشی و منابع مالی آن دوچندان می کند. مهمترین قسمت این مجتمع، یک دانشگاه پزشکی بود که دانشجویانی را از سراسر دنیا از چین تا آلبانی در خود می پروراند. در آن زمان، ربع رشیدی شامل چهار دانشکده بود که در چهارطرف آن قرار داشت . تعداد این دانشکده ها که به عربی اربع گفته می شود، سبب تسمیه این مکان به نام ربع رشیدی می باشد.

بانی و واقف ربع رشیدی
بنیانگذار و واقف مجموعه ربع رشیدی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، وزیر غازا نخان و اولجایتو است که بعد از مسلمان شدن، سلطان محمد خدابنده نامیده شد.
او مردِ علم، سیاست، و تدیّن بود و این خصوصیات، به روشنی در اثر وی یعنی ربع رشیدی تجلی نموده است؛ چراکه ربع، مجتمعی علمی است که بر پایه تقوا و انگیزه دینی تاسیس شده و در برنامه ریزی ها و نحوه اداره، همچون یک جامعه تکامل یافته، شئون سیاسی- اجتماعی آن مدنظر قرار گرفته است. خواجه رشیدالدین که بر علوم متداول زمان خود از علوم اسلامی گرفته تا پزشکی، کشاورزی و مهندسی و نیز زبانهای عربی، مغولی، ترکی، عبری و چینی تسلط داشت با وجود اشتغال فراوان به امور دیوانی، ایام فراغت را به مجالست با دانشمندان سپری می کرد. از این مرد بزرگ، تألیفات ارزشمندی در زمینه های گوناگون برجای مانده است.
از موارد وسعت نظر و تدبیر خواجه رشیدالدین می توان به نظر وی در مورد معافیت موقوفات از مالیات به منظور ایجاد شرایط بهتر برای عمران و آبادی آنها اشاره کرد. رشیدالدین وقفنامه مفصلی برای رشیدیه تنظیم کرده است. او در هنگام تنظیم وقفنامه ۶۰ سال داشت و چون چند بنیاد مذهبی را در یزد، همدان و سلطانیه بنا کرده بود، در مسایل وقف بسیار خبره بود. (1)
 

وقفنامه
مرجع و منبع اصلی اطلاعات ما در مورد ربع رشیدی، وق فنام های است که با خط خود رشیدالدین فض لالله
نوشته شده است. این وق فنامه که در تاریخ ۷۰۹ ه.ق تنظیم شده، یکی از قدیم یترین وقفنامه های دستنویس
به زبان فارسی است که از وق فنام ههای مفصل و قطور محسوب م یشود. اهمیت این سند به خاطر شخصیت برجستة واقف دو چندان میشود.
در وق فنامة ربع رشیدی، واقف نگاه دقیقی به عملکرد داخلی و فعالیت روزمره ربع رشیدی داشته و در مورد
جزئ یترین مسایل در وقفنامه، اظهارنظر نموده و هی چچیز را از قلم نینداخته است؛ ب هعنوان مثال، او در مورد
کیفیت طبخ، انتقال و توزیع نان ساکنان و خدمه توضیح داده است. رشیدالدین نمونه هایی از نوع غذاهایی را که باید در روزهای عادی یا اعیاد توزیع شود نام میبرد. جالبتر اینکه او حتی در مورد نوع روشنایی و طول مدت روشنایی مجتمع وقفی در ساعات شب اظهارنظر میکند. رشیدالدین در این وقفنامه هیچ چیز را به شانس و اتفاق واگذار نکرده است. نسخه اصلی این وقفنامه اکنون در کتابخانه ملی تبریز نگهداری و
محافظت می شود.
 

انگیزه تاسیس و وقف
رشیدالدین در مقدمه وقف نامه می نویسد که احداث اماکن خیر، از اوایل جوانی منظور نظر او بوده و خداوند «در ازل تقدیر فرموده و خواسته که به ظهور بپیوندد »
به همین علت در تمام طول عمر و پیش از احداث ربع رشیدی، اماکن خیری در وسعتی کمتر بنا نهاده است؛ ولی این امارات جزئی هیچگاه او را قانع نمی کرده و همیشه در این فکر بوده است که تأسیساتی به وجود آورد که در آن مجمعی از علماء و دانشمندان را مستقر کند تا هم باعث توسعه علوم گردد و هم خود فیضی از صحبت ایشان نصیبش شود، ولی گرفتاری های سیاسی او، مانع اشتغال بیش از حد به این مسائل بوده است.
رشیدالدین برای پیشرفت علم و صنعت، طرح های مفصلی در نظر داشته، بدین جهت دست به تاسیس مجتمع بزرگ ربع رشیدی زده تا بتواند به مقصود خویش یعنی گسترش علم و فرهنگ نائل شود.
 

املاک وقفی
به جز ربع رشیدی، املاک فراوانی وجود دارد که همه را رشیدالدین وقف کرده است و پار های از آنها موقوفاتی هستند که جزء منابع مالی ربع رشیدی محسوب شده و می بایست عواید آنها صرف اداره ربع رشیدی شود.
در وقف نامه ربع رشیدی، ابتدا به فهرست و حدود جغرافیایی املاک یزد و املاک موقوفه تبریز و سپس به موقوفات مراغه پرداخته شده و سپس به املاک وقفی شیراز و املاک اصفهان و املاکی در موصل اشاره شده است. هم اکنون نیز موقوفه های ربع رشیدی در مناطقی از ایران و کشورهایی مانند عربستان سعودی، اردن و سوریه وجود دارد.

 

(1). بریژیت، هوفمان «رشیدالدین فضل الله؛ سازمان دهنده ای تمام عیار» وقف؛ میراث جاویدان، مشاره ،۸۵- ۵۷ بهار ۱۳۸۶، صص ۷۷-